Vapen vs. roken: wat zegt de wetenschap?

Geplaatst op 22-12-2024

Roken heeft decennialang een slechte reputatie opgebouwd vanwege de schadelijke effecten op de gezondheid. In recente jaren heeft vapen, ofwel het gebruik van elektronische sigaretten, aan populariteit gewonnen als een minder schadelijk alternatief. Maar wat zegt de wetenschap? Hoe verschillen vapen en roken qua impact op onze gezondheid, en zijn er werkelijk voordelen verbonden aan de overstap van traditionele sigaretten naar e-sigaretten? Hieronder duiken we in de details van wat er momenteel bekend is.

Wat gebeurt er in je lichaam bij roken?

Roken is een van de meest onderzochte gewoonten ter wereld. Wanneer je een sigaret aansteekt, inhaleer je een complexe mix van duizenden chemicaliën, waarvan er minstens 70 kankerverwekkend zijn. De bekendste boosdoener is teer, dat zich ophoopt in de longen en longweefsel beschadigt. Naast teer krijg je ook koolmonoxide binnen, wat de zuurstofopname in je bloed belemmert, en nicotine, een stof die je hersenen prikkelt en snel verslavend werkt.

De gevolgen van langdurig roken zijn goed gedocumenteerd: hart- en vaatziekten, longkanker, chronische obstructieve longziekte (COPD) en zelfs een verhoogd risico op beroertes. Bovendien heeft roken niet alleen invloed op de roker zelf. Passief roken, of blootstelling aan sigarettenrook, verhoogt ook de kans op gezondheidsproblemen bij omstanders.

De wetenschap heeft roken over de hele linie veroordeeld als een van de grootste vermijdbare doodsoorzaken wereldwijd. Maar hoe past vapen in dit plaatje? Kan het echt een veiliger alternatief bieden, of brengt het zijn eigen reeks risico’s met zich mee?

Hoe werkt vapen en wat zit er in een e-sigaret?

Vapen omvat het inhaleren van een damp die wordt geproduceerd door een elektronische sigaret. In plaats van tabak te verbranden, verdampt een e-sigaret een vloeistof, meestal een mengsel van propyleenglycol, plantaardige glycerine, smaakstoffen en nicotine. Hoewel er geen teer of koolmonoxide vrijkomt bij vapen, betekent dit niet automatisch dat het zonder risico’s is.

Een van de grootste verschillen tussen roken en vapen is de temperatuur. Bij het roken van een sigaret worden temperaturen van meer dan 800 graden Celsius bereikt, waardoor giftige verbrandingsproducten ontstaan. Bij vapen blijft de temperatuur veel lager, wat het aantal schadelijke chemicaliën aanzienlijk vermindert. Volgens sommige studies bevat de damp van een e-sigaret tot wel 95% minder schadelijke stoffen dan sigarettenrook. Dit klinkt veelbelovend, maar de langetermijneffecten van vapen zijn nog niet volledig bekend.

Er zijn ook zorgen over de chemische samenstelling van e-liquids. Wanneer deze worden verhit, kunnen ze formaldehyde en andere toxische stoffen produceren. Daarnaast is nicotine nog steeds een belangrijk ingrediënt in veel e-liquids. Hoewel het minder schadelijk is dan teer, blijft nicotine verslavend en kan het negatieve effecten hebben op de ontwikkeling van de hersenen, vooral bij jongeren.

Wat zegt de wetenschap over gezondheidseffecten?

Het debat over de veiligheid van vapen draait voornamelijk om de balans tussen schadebeperking en nieuwe risico’s. Enerzijds is er bewijs dat e-sigaretten minder schadelijk zijn dan traditionele sigaretten. Anderzijds zijn ze zeker niet zonder risico. De wetenschap benadrukt steeds dat vapen niet mag worden gezien als een ‘gezonde’ optie.

Onderzoek heeft aangetoond dat overstappen op vapen kan helpen om te stoppen met roken. Studies suggereren dat mensen die e-sigaretten gebruiken, gemiddeld een grotere kans hebben om succesvol te stoppen met roken dan mensen die nicotinepleisters of kauwgom gebruiken. Voor mensen die volledig overstappen op vapen, dalen de niveaus van schadelijke stoffen in het lichaam merkbaar.

Toch zijn er ook belangrijke kanttekeningen. Jongeren die beginnen met vapen, hebben een verhoogde kans om later te gaan roken. Dit fenomeen, bekend als de ‘gateway-theorie’, roept vragen op over de rol van e-sigaretten in het normaliseren van nicotinegebruik. Bovendien hebben sommige mensen ernstige longproblemen ontwikkeld door het gebruik van illegale of slecht gereguleerde e-liquids, wat heeft geleid tot strenge waarschuwingen van gezondheidsinstanties.

Regulering en het maatschappelijk debat

De opkomst van vapen heeft een complex debat op gang gebracht over regulering en volksgezondheid. Sommige landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, zien vapen als een hulpmiddel voor schadebeperking en promoten het actief als een manier om te stoppen met roken. Andere landen, zoals Australië en Thailand, hebben strengere beperkingen ingevoerd of vapen zelfs volledig verboden vanwege zorgen over verslaving en onbekende risico’s.

In Europa zijn e-sigaretten onderhevig aan strenge regelgeving. De productie, verkoop en reclame worden gereguleerd om de veiligheid van consumenten te waarborgen. Dit heeft geleid tot een duidelijke scheiding tussen hoogwaardige, gecertificeerde producten en inferieure, mogelijk gevaarlijke varianten. Toch blijven er grijze gebieden, vooral met de opkomst van wegwerp-vapes die populair zijn onder jongeren.

De maatschappelijke perceptie van vapen verschilt ook sterk. Voor sommigen is het een technologisch hulpmiddel dat levens kan redden door rokers een minder schadelijk alternatief te bieden. Voor anderen is het een nieuwe bron van verslaving en een bedreiging voor niet-rokers, vooral jongeren. Het gebrek aan langetermijnonderzoek maakt het lastig om definitieve conclusies te trekken, wat de discussie alleen maar ingewikkelder maakt.

Hoewel vapen minder schadelijk lijkt dan roken, is de boodschap van gezondheidsorganisaties duidelijk: voor niet-rokers is het beter om beide opties volledig te vermijden. Het laatste woord over de veiligheid en effecten van vapen zal waarschijnlijk nog jaren op zich laten wachten, naarmate er meer onderzoek beschikbaar komt.